transgredior
transgredior, to step across, step over, climb over, pass over, cross
- I Lit.
- A In gen.
- α Act.: pomoerium, Cic. Div. 1, 17, 33: Taurum, id. Fam. 3, 8, 5; 11, 20, 2; id. Att. 5, 21, 7; Liv. 39, 54, 5; 21, 24, 1; 23, 33, 2; 10, 27, 1; Vell. 2, 63; Tac. H. 1, 89; 3, 56; Brut. ap. Cic. Fam. 11, 20, 2: flumen, Caes. B. G. 2, 19: Padum, Liv. 33, 22, 4: Rhenum, Vell. 2, 120, 2: amnem Araxem ponte, Tac. A. 13, 39 fin.: paludem, Hirt. B. G. 8, 10: munitionem, Caes. B. G. 7, 46: exanimatus concidit; hunc ex proximis unus jacentem transgressus, etc., id. ib. 7, 25: colonias, to pass through, Tac. A. 3, 2.—Absol.: transgressos (sc. flumen) omnes recipit mons, Sall. Fragm. ap. Gell. 10, 26, 3 (id. H. 1, 66 Dietsch).—
- β Neutr.: Galli Transalpini in Italiam transgressi, Liv. 39, 45, 6: in Corsicam, to cross over, sail over, id. 42, 1, 3: in Macedoniam, Suet. Caes. 35: gens Rheno transgressa, Tac. A. 12, 27.—Absol.: hunc Britanniae statum mediā jam aestate transgressus Agricola invenit, Tac. Agr. 18: sol transgressus in Virginem, Plin. 18, 18, 47, § 167; 2, 83, 85, § 199: Pompeius transgressus ad solis occasum, id. 7, 26, 27, § 96: transgressus ad deos Augustus, Vell. 2, 75, 3.—
- B In partic., to go over to another party (Tacitean): transgredior ad vos, seu me ducem sen militem mavultis, Tac. H. 4, 66: in partes Vespasiani, id. ib. 4, 39: in partes alicujus, id. Agr. 7.—
- II Trop. (post-Aug.).
- α Act.: Caesar dictator signis collatis quinquagies dimicavit, solus M. Marcellum transgressus, qui undequadragies dimicaverat, going beyond, surpassing, Plin. 7, 25, 25, § 92: mensuram, to go beyond, exceed, id. 7, 49, 50, § 160: juvenis necdum duodevicesimum transgressus annum, Vell. 2, 7, 2; Val. Max. 2, 6, 8: alicujus viri mentionem, to pass over, omit, Vell. 2, 108, 2: constantis amicitiae exemplum sine ullā ejus mentione, Val. Max. 4, 7, ext. 2: utinam hercule possem quae deinde dicenda sunt, transgredi, Ap. Apol. 74, p. 321, 16.— Esp., in eccl. Lat.: mandatum Dei, to transgress, Vulg. Matt. 15, 3.—
- β Neutr., to pass over, proceed: paulatim ab indecoris ad infesta transgrediebatur, Tac. A. 3, 66: possumus et ad illos brevi deverticulo transgredi, quos, etc., Val. Max. 8, 1, 5; so id. 4, 2 init. ☞ transgressus, a, um, in a pass. sense: transgresso Apennino, Liv. 10, 27, 1 (Madv. Apenninum).
I intr., ¶ 1 passer de lʼautre côté, traverser : in Italiam Liv. 39, 45, 6, passer en Italie [en franchissant les Alpes] ; transgressus Tac. Agr. 18, ayant fait la traversée || ad aliquem ou in partes alicujus Tac. H. 4, 66 ; 4, 39, passer du côté de qqn, au parti de qqn ¶ 2 [fig.] passer dʼune chose à une autre : ab indecoris ad infesta Tac. Ann. 3, 66, passer de la vilenie aux méfaits || part. pris substt : transgressi in morem eorum Tac. H. 5, 5, ceux qui ont adopté leur religion.
II tr., ¶ 1 traverser, franchir : Taurum Cic. Fam. 3, 8, 5, franchir le Taurus, cf. Cic. Div. 1, 33 ; flumen Cæs. G. 2, 19, 4, traverser un fleuve ¶ 2 [fig.] a) dépasser : mensuram Plin. 7, 160, excéder la mesure || surpasser : Plin. 7, 92 ; b) parcourir dʼun bout à lʼautre, exposer complètement : Val. Max. 4, 7, 2 ; Gell. 1, 3, 12 ; c) passer sous silence : Vell. 2, 108, 2.
➳ part. passif *transgresso Apennino Liv. 10, 27, 1.
- 1. naar de andere kant, de overkant gaan of trekken, oversteken [in Italiam; per montes; Rheno over de Rijn; in Corsicam zeilen];
- 2. (metaf.) naar een partij overgaan [in partes Vespasiani]; ➤ transgredior ad vos;
- 3. tot een handeling overgaan [ad sacramentum]; II. tr.
- 1. overschrijden, passeren [amnem; paludem; mare; montem; colonias];
- 2. (metaf.) overschrijden, te buiten gaan [communem habitum];
- 3. (postklass.) kort aanstippen; overslaan.
- trans+gradior, to step across, step over, climb over, pass over, cross: hunc Britanniae statum mediā iam aestate transgressus invenit, Ta.: in Corsicam, sail over, L.: flumen, cross, Cs.: Alpīs: Apenninum, L.: munitionem, Cs.—Fig., to go over, desert: in partes, Ta.
-
…inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Graccho, nonne et augurum et haruspicum comprobat disciplinam qui cum taber naculum vitio cepisset imprudens, quod inauspicato pomerium transgressus esset, comitia consulibus rogandis habuit. nota res est et a te ipso mandata monumentis. sed et ipse…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…vestrum arbitrium essent conlata. haec cum audissem et iam iri itinere essem, committendum non putavi prius ut Alpis transgrederer quam quid istic ageretur scirem ; nam de tuo periculo crede mihi iactatione verborum et denuntiatione periculi sperare eos te…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…glebas in ignem e regione turris proiciebat scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur ; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, quae eis Taurum sunt, omniumque carum civitatum magistratus legationesque convenirent nisi forte postea coeperunt legare quam ego Taurum transgressus sum ; quod certe non ita est. Cum enim Laudiceae, cum Apameae, cum Synnadis, cum Philomeli…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur ; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in…
Julius Caesar, Gallic War
-
…sum Tarso Nonis Ianuariis, non me hercule dici potest qua admiratione Ciliciae civitatum maximeque Tarsensium. postea veroquam Taurum transgressus sum, mirifica exspectatio Asiae nostrarum dioecesium quae sex mensibus imperi mei nullas meas acceperat litteras, numquam hospitem viderat…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…contendebatur ; quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…signa consistere iuberent magnoque impetu equitatum repellerent, eo submoto repente incitati cursu sese in vallis universi demitterent atque ita transgressi rursus in locis superioribus consisterent. nam tantum ab equitum suorum auxiliis aberant, quorum numerum habebant magnum, ut…
Julius Caesar, Civil War
-
…perdidit dirigentes et commovit illos quasi fluctus maris viros potentes gyrans migrare fecit et vagati sunt in gentibus alienis peccator transgrediens mandata Domini incidet in promissionem nequa et qui conatur multa agere incidet in iudicium recupera proximum secundum virtutem tuam et…
Vulgate, Latin Vulgate