ἐμπειρία
ἐμπειρία, ἐμπειρίᾱ, ἐμπειρίᾱς, ἡ, experience, practice
- experience, E. Ph. 529, Th. 4.10; opp. ἀνεπιστημοσύνη, Id. 5.7; ἡ ἐκ πολλοῦ ἐ., opp. ἡ διʼ ὀλίγου μελέτη, Id. 2.85; ἡ μὴ ʼμπειρία want of experience, Ar. Ec. 115; διʼ ἐμπειρίαν Pl. Prm. 137a; ἐπιστήμῃ, οὐκ ἐμπειρία οἰκείᾳ κεχρημένον Id. R. 409b: pl., D. Prooem. 45.
- 2 c. gen. rei, experience in, acquaintance with, τῶν πραγμάτων Antipho 5.1; μάχης ἐμπειρίᾳ τῆς ἐκείνων Th. 3.95; ἀμφοτέρων τῶν ἡδονῶν Pl. R. 582b; also ἐ. περί τι X. HG 7.1.4; ἐ. ἡ κατὰ τὴν πόλιν Th. 2.3; ἐ. ἡγεμονική Plb. 10.24.4, etc.
- II practice, without knowledge of principles, esp. in Medicine, empiricism, ἰατρὸς τῶν ταῖς ἐμπειρίαις ἄνευ λόγου τὴν ἰατρικὴν μεταχειριζομένων Pl. Lg. 857c (hence οἱ ἀπὸ τῆς ἐ. ἰατροί S.E. M. 8.191, Gal. Sect.Intr. 1); κατʼ ἐμπειρίαν τὴν τέχνην κτᾶσθαι empirically, Pl. Lg. 720b; οὐκ ἔστιν τέχνη, ἀλλʼ ἐ. καὶ τριβή Id. Grg. 463b, cf. 465a, Lg. 938a (whereas Plb. opposes ἐ. to ἀπειρία καὶ τριβὴ ἄλογος 1.84.6): but also,
- 2 craft, τοῖς περὶ τὰς ἐ. γεγυμνασμένοις Isoc. 13.14; πραγμάτων ἐ., including τέχνη and ἐπιστήμη Metrod. 61; αἱ ἄλλαι ἐ. καὶ τέχναι the other crafts and arts, Arist. Pol. 1282a1; αἱ περὶ τῶν τοιούτων ἐ. ib. 1297b20; also, experiments, πολλαὶ τέχναι ἐκ τῶν ἐ. ηὑρημέναι Pl. Grg. 448c.
I
1 experiencia, saber de la experiencia gener. adquirida con la edad
ἡμπειρία ἔχει τι λέξαι τῶν νέων σοφώτερον
ἐμπειρίᾳ
por experiencia op. φύσειπαιδεύεσθαι ... τοὺς νεωτέρους ὑπὸ τῆς τῶν γεραιτέρων ἐμπειρίας
πλῆθος γὰρ χρόνου ποιεῖ τὴν ἐμπειρίαν
αἱ ἐμπειρίαι καὶ τὸ πολλ' ἑορακέναι
las experiencias y el haber visto mucho dicho de los ancianosἐ. καὶ θέα
• experiencia vital
θεράπευε ... πίστιν, ἐμπειρίαν, ἐπιδεξιότητα
ἐμπειρίᾳ δὲ καὶ μνήμῃ καὶ σοφίᾳ καὶ τέχνῃ ... χρώμεθα
como algo propio del ser humanoἐξ ἐμπειρίας τὰ βέλτιστα τῇ πόλει συμβουλεύειν
ὑφ' ἅρματι μέλλοντι ἀγωνιεῖσθαι καὶ δι' ἐμπειρίαν τρέμοντι τὸ μέλλον
2 experiencia, conocimiento práctico especializado, gener. c. gen. obj. o giro prep.:
a) en cont. militar
κατὰ τὸν πόλεμον ἐ.
ἡ ἐν τοῖς ὅπλοις ἐ.
• del terreno o la topografía
μάχης τε ἐμπειρίᾳ τῆς ἐκείνων καὶ χωρίων
por su experiencia en el modo de combatir y el territorio de aquellosκατὰ τὴν πόλιν
• de la marina
τῆς θαλάσσης
τῶν πλόων
• dicho de armas y cuerpos especiales
ἐν τῷ πεζῷ
ἵππων δυνάμεως
διὰ τόξων
αἱ περὶ τῶν τοιοῦτων ἐμπειρίαι καὶ τάξεις τοῖς ἀρχαίοις οὐχ ὑπῆρχον
los antiguos carecían de conocimientos técnicos y tácticas en relación con eso (la caballería o la infantería pesada)ἐ. καὶ τόλμα op. ἀνεπιστημοσύνη καὶ μαλακία
ἀνδρεία
ἡγεμονική ἐ.
op. ἀπειρία καὶ τριβὴ ἄλογος
b) ref. la oratoria D.18.277, Antipho 5.1, Isoc.15.296,
ἀ[μφὶ] τὸ ῥητορεύειν
τοῦ λέγειν ... καὶ τοῦ ἀκούειν
ἡ μὴ 'μπειρία
la falta de experiencia de las mujeres para expresarse en la asambleaτὸ περὶ τὴν ἐμπειρίαν γυμνάσιον
c) ref. asuntos legales y de estado
οἰ μὲν τοίνυν κατ' ἐνιαυτὸν εἰς τὰς ἀρχὰς εἰσιόντες ... ἰδιῶται γίγνονται πρὶν ... λαβεῖν ἐμπειρίαν αὐτῶν
los que cada año acceden a los cargos, vuelven a ser ciudadanos particulares antes de haber adquirido experiencia de ellos (los asuntos de la ciudad)ἐμπειρίαν ἔχοντες τοῦ νόμου
que tenían conocimiento y práctica de la ley mosaicaτῶν πραγμάτων
ἐνπειρίας νόμων ... ἕνεκα
por su jurispericia
d) ref. el ejercicio de τέχναι experiencia, oficio, pericia de la medicina
προδιαστέλλεσθαι οὖν χρὴ τὸ ἐκβησόμενον ἐκ τῆς ἐμπειρίης
hay que explicar de antemano gracias a la experiencia lo que va a sucederἁ κατὰ τὰν ἰατρικὰν τέχναν ἐ.
πολλοὺς τῶν πολιτῶν ... τῇ αὑτοῦ ἐμπειρίᾳ τε καὶ ἐπιμελείᾳ θερα[πε]ύσας
ἐ. γραμμῶν
γραμματικὴ ἐστιν ἐ. τῶν παρὰ ποιηταῖς τε καὶ συγγραφεῦσιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ λεγομένων
γραμματικὴν ἐμπειρίαν ἀναλαβών
II op. al ‘saber’ de un aprendizaje intelectual, esp. en fil. y cien.
1 saber empírico, empirismo
a) sent. neg., considerado insuficiente o inútil para la adquisición de ciencia y τέχνη, esp. por Platón
(ὀψοποιική) οὐκ ἔστιν τέχνη ἀλλ' ἐ. καὶ τριβή
ἐ. οἰκεία op. ἐπιστήμη
κατ' ἐμπειρίαν τὴν τέχνην κτᾶσθαι
τις ἰατρὸς τῶν ταῖς ἐμπειρίαις ἄνευ λόγου τὴν ἰατρικὴν μεταχειριζομένων
προστάξας δ' αὐτῷ τὰ δόξαντα ἐξ ἐμπειρίας
αἱ ἅλλαι ἐμπειρίαι καὶ τέχναι
ἐκ τῶν πράξεων ἐ. ... σφαλερά
b) sent. posit. conocimiento empírico equiv. ἐπιστήμη o ‘ciencia’
πολεμικὴ ἐ.
πολλαὶ τέχναι ... εἰσὶν ἐκ τῶν ἐμπειριῶν ἐμπείρως ηὑρημέναι
ἐμπειρίᾳ μέτιθι καὶ φιλοσοφίᾳ
dif. de ἐπιστήμη junto con τέχναι
por su carácter puramente utilitarioἀπ' ἰδίας ἐμπειρίας, οὐκ ἀπὸ [φι]λοσοφίας γίνεσθαι συμβαί[νε]ι
οἱ δὲ χρησιμωτέρας τὰς τῶν αἰσθητῶν ἐμπειρίας ἀποφαίνονται τῶν ἐν αὐτῇ καθόλου θεωρουμένων
otros declaran que las ciencias empíricas basadas en los objetos sensibles son más útiles que los teoremas generales contenidos en ella e.d. la geometría
c) propio del sabio estoico conocimiento, sabiduría empíricos de lo que es φύσει equiv. a excelencia moral
ἴσον ἐστὶ τὸ κατ' ἀρετὴν ζῆν τῷ κατ' ἐμπειρίαν τῶν φύσει συμβαινόντων ζῆν
ἀλή[θ]εια καὶ ἡ [περὶ τῶ]ν πραγμάτων ... ἐ.
2 empirismo, como información, adquisición o recogida de datos, método empírico como punto de partida de la ciencia
ἐκ δὲ ἐμπειρίας ... τέχνης ἀρχὴ καὶ ἐπιστήμης
λέγω τὴν ἀστρολογικὴν μὲν ἐμπειρίαν (τὰς ἀρχὰς παραδοῦναι) τῆς ἀστρολογικῆς ἐπιστήμης
• sistemático, como resultado de investigación
τὴν ἐμπειρίαν προσλαβὼν χώρας καὶ τόπου διὰ τῆς ἱστορίας
adquiriendo la información empíricamente mediante la investigación de campo en botánicaοὐδ' εἶναι τῆς ῥητορικῆς ἴδιον, τὴν δ' ἐμπειρίαν τὴν ἐν τοῖς πράγμασιν μεθοδικήν
(dicen) que no es nada propio de la retórica sino un saber empírico metódico relativo a las cuestiones prácticas
• esp. ref. la escuela médica empírica
οἱ ἀπὸ τῆς ἐμπειρίας ἰατροί
εὕρεσις el ‘descubrimiento’ op. λόγος
ἡ ἐ. οὐδὲν διαφέρει τῆς αὐτοψίας
ἐ ... ἡ τοῦ φανέντος τήρησις
el empirismo es ... la observación del fenómenounida a μνήμη
τὴν δύναμιν ἑκάστου τῶν φαρμάκων ἐξ ἐμπειρίας
3 como elemento de juicio prueba de la experiencia, criterio empíríco permite a los versados en una τέχνη resolver ambigüedades, S.E.P.2.256, 258,
κρίνεσθαι πᾶν ἢ [φρο]νήσει ἢ λόγῳ ἢ ἐμπειρίᾳ
III medic. ciencia experimental, experimentación
τριβικὴ ἐ.
- 1experience, Eur., Thuc., etc.
- 2c. gen. rei, experience in, acquaintance with, Thuc., etc.; also, ἐμπ. περί τι Xen. from ἔμπειρος
-
…τῶν ἐπιόντων καταφρονήσαντες οἱ γεραίτεροι καὶ οἱ τῆς ἡλικίας ἐντὸς γεγονότες ἠξίουν αὐτοὶ μόνοι τὸν κίνδυνον ποιήσασθαι, οἱ μὲν ἐμπειρίᾳ τὴν ἀρετήν, οἱ δὲ φύσει κεκτημένοι · καὶ οἱ μὲν αὐτοὶ πολλαχοῦ ἀγαθοὶ γεγενημένοι, οἱ δʼ ἐκείνους μιμούμενοι…
Lysias, Speeches
-
…αἱ μὲν γὰρ δυνάμεις καὶ τῶν λόγων καὶ τῶν ἄλλων ἔργων ἁπάντων ἐν τοῖς εὐφυέσιν ἐγγίγνονται καὶ τοῖς περὶ τὰς ἐμπειρίας γεγυμνασμένοις · ἡ δὲ παίδευσις τοὺς μὲν τοιούτους τεχνικωτέρους καὶ πρὸς τὸ ζητεῖν εὐπορωτέρους ἐποίησεν, οἷς γὰρ νῦν ἐντυγχάνουσι…
Isocrates, Speeches
-
…καὶ γνώμην ἀτρεκῆ σχεῖν ἀδύνατον. διὸ παντελῶς βραχύ τι νομιστέον συμβάλλεσθαι τὴν κατὰ μέρος ἱστορίαν πρὸς τὴν τῶν ὅλων ἐμπειρίαν καὶ πίστιν. ἐκ μέντοι γε τῆς ἁπάντων πρὸς ἄλληλα συμπλοκῆς καὶ παραθέσεως, ἔτι δʼ ὁμοιότητος καὶ διαφορᾶς ,…
Polybius, Histories
-
…δὲ τῇ διαιρέσει τῇδε μετὰ βραχὺ συμπεσόντες, ὡς εἰκὸς ἦν, ἐς ἀλλήλους ὁ Καῖσαρ αὐτῶν συνέσει τε καὶ ἐμπειρίᾳ προύχων Λέπιδον μὲν πρότερον αὐτῶν ἣν ἐκεκλήρωτο Λιβύην, ἐπὶ δὲ τῷ Λεπίδῳ καὶ Ἀντώνιον πολέμῳ περὶ Ἄκτιον ἀφείλετο τὴν…
Appian, The Civil Wars
-
…· πολλοὺς δʼ ἅμα τῷ αὐτῷ ἀρέσκειν σφόδρα οὐ ῥᾴδιον, ἴσως δʼ οὐδʼ ἀγαθοὺς εἶναι. δεῖ δὲ καὶ ἐμπειρίαν λαβεῖν καὶ ἐν συνηθείᾳ γενέσθαι, ὃ παγχάλεπον. διὰ τὸ χρήσιμον δὲ καὶ τὸ ἡδὺ πολλοῖς ἀρέσκειν ἐνδέχεται ·…
Aristotle, Nicomachean Ethics
-
…ῥήτορας τοὺς συνόντας ποιήσειν ὥστε μηδὲν τῶν ἐνόντων ἐν τοῖς πράγμασι παραλιπεῖν. καὶ ταύτης τῆς δυνάμεως οὐδὲν οὔτε ταῖς ἐμπειρίαις οὔτε τῇ φύσει τῇ τοῦ μαθητοῦ μεταδιδόασιν, ἀλλά φασιν ὁμοίως τὴν τῶν λόγων ἐπιστήμην ὥσπερ τὴν τῶν γραμμάτων παραδώσειν…
Isocrates, Speeches
-
…φῶς θαρσαλεωτέροις οὖσι προσφέροιντο καὶ σφίσιν ἐκ τοῦ ἴσου γίγνωνται, ἀλλʼ ἐν νυκτὶ φοβερώτεροι ὄντες ἥσσους ὦσι τῆς σφετέρας ἐμπειρίας τῆς κατὰ τὴν πόλιν. προσέβαλόν τε εὐθὺς καὶ ἐς χεῖρας ᾖσαν κατὰ τάχος. οἱ δʼ ὡς ἔγνωσαν ἐξηπατημένοι…
Thucydides, The Peloponnesian War
-
…ὁ νομοθέτης ὅτι οἱ πρεσβύτεροι τῷ μὲν εὖ φρονεῖν ἀκμάζουσιν, ἡ δὲ τόλμα ἤδη αὐτοὺς ἄρχεται ἐπιλείπειν διὰ τὴν ἐμπειρίαν τῶν πραγμάτων. βουλόμενος δὴ συνεθίσαι τοὺς ἄριστα φρονοῦντας, τούτους ἐπάναγκες περὶ τῶν πραγμάτων λέγειν, ἐπειδὴ ὀνομαστὶ αὐτῶν…
Aeschines, Speeches
-
…πιστεύοντες προσέρχονται, ὡς προσῆκον σφίσιν ἀνδρείοις εἶναι, οὐ διʼ ἄλλο τι θαρσοῦσιν ἢ διὰ τὴν ἐν τῷ πεζῷ ἐμπειρίαν τὰ πλείω κατορθοῦντες, καὶ οἴονται σφίσι καὶ ἐν τῷ ναυτικῷ ποιήσειν τὸ αὐτό. τὸ δʼ ἐκ τοῦ δικαίου…
Thucydides, The Peloponnesian War
-
…, τίς δὲ πάλιν οὕτως ἐκπαθὴς πρός τι τῶν ἄλλων θεαμάτων ἢ μαθημάτων ὃς προυργιαίτερον ἄν τι ποιήσαιτο τῆσδε τῆς ἐμπειρίας ; Ὡς δʼ ἔστι παράδοξον καὶ μέγα τὸ περὶ τὴν ἡμετέραν ὑπόθεσιν θεώρημα γένοιτʼ ἂν οὕτως μάλιστʼ ἐμφανές, εἰ…
Polybius, Histories