excuso
excuso, to excuse, make an excuse for
- I Lit.
- α With a personal object, aliquem alicui: Atticae meae velim me ita excuses, ut omnem culpam in te transferas, Cic. Att. 15, 28; cf.: aliquem alicui per litteras, id. Fam. 11, 15, 1; and: his omnibus me vehementer excusatum volo, id. Verr. 2, 1, 40, § 103.—With quod: Titium excusavit Vespa Terentius, quod eum brachium fregisse diceret, id. de Or. 2, 62, 253: Libo excusat Bibulum, quod is, etc., Caes. B. C. 3, 16, 3: primum me tibi excuso in eo ipso, in quo te accuso, Cic. Q. Fr. 2, 2, 1: se de aliqua re, Caes. B. G. 4, 22, 1: de me excusando apud Apuleium, dederam ad te litteras, Cic. Att. 12, 14, 1: se alicui, Plaut. As. 4, 2, 4 (813); Quint. 4, 1, 75 et saep.—In pass.: cura, ut excuser morbi causa in dies singulos, Cic. Att. 12, 13, 2: si citatus judex non responderit excuseturque Areopagites esse, etc., excuses himself as being, etc., id. Phil. 5, 5, 14: dixi, cur excusatus abirem, Hor. Ep. 1, 9, 7: apud Appuleium in dies ut excuser videbis, Cic. Att. 12, 15, 1: me excusatum esse apud Appuleium a Laterense, id. ib. 12, 17, 1.—
- β With inanim. or abstr. objects, to excuse, apologize for: Varroni memineris excusare tarditatem litterarum mearum, Cic. Att. 15, 26 fin.: habitum permutatum, Quint. 3, 7, 6: palliolum, fascias, etc. (sola valetudo), id. 11, 3, 144: commentarios, id. 10, 7, 31: missos ignes, Ov. M. 2, 397; dolorem, id. ib. 4, 256: toros, Stat. Th. 2, 256: reditum Agrippinae ob imminentem partum et hiemem, her not returning, Tac. A. 1, 44.
- II Transf.
- A Aliquid (alicui), i. q. se propter aliquid, to allege in excuse, to plead as an excuse, to excuse one's self with.
- α With acc.: propinquitatem excusavit, Cic. Phil. 8, 1, 1: morbum, id. ib. 9, 4, 8: inopiam (with calamitatem queri), Caes. B. C. 3, 20, 3: valetudinem, Liv. 6, 22 fin.: imbecillitatem, Suet. Tib. 6: vires, Ov. M. 14, 462: diversa, Tac. A. 3, 11 et saep.: ille Philippo Excusare laborem et mercenaria vincla, Quod non mane domum venisset, etc., Hor. Ep. 1, 7, 67: dictatorem se apud patres excusare solitum, Liv. 6, 39, 4: aliquid apud aliquem, Curt. 5, 10, 8; Suet. Tib. 68.—Pass.: quae apud Vitellium excusanda erant, Tac. H. 2, 85: excusata necessitas praesentium, id. ib. 1, 78: excusata rei familiaris mediocritate, Suet. Aug. 101: excusatus languor faucium, propter quem non adesset, id. Ner. 41 et saep.—
- β With an object-clause: si prehensi sumus, excusemus, ebrios Nos fecisse, etc., Plaut. Aul. 4, 10, 19 (749) (but in id. Merc. 2, 3, 126 (460), the correct reading is incusato, v. Ritschl ad h. l.): excusanti, minus datum ad occultandam facinoris invidiam, Suet. Ner. 33; id. Aug. 69.—
- B Aliquem ab aliqua re, aliqua re, or alicui rei, to excuse, absolve one from any thing; to discharge, dispense with one (post-Aug.): a coepta (tutela) excusari, Dig. 27, 1, 11: collegarum filiorum tutela excusari, ib. 9; cf. Ambros. in Psa. 1, § 46: cui excusari mallet, Tac. A. 1, 12; Vulg. Luc. 14, 19. But (class.): se de aliqua re: legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod, etc., Caes. B. G. 4, 22, 1.—
- C Se ab aliqua re, to shelter, protect one's self from any thing (post-class.): ut invicom se a calore excusent (plantae), Pall. Nov. 7, 2. —Hence,
- D Aliquid aliqua re, to compensate, atone for any thing (post-Aug. and rare): nefas armis, Claud. de Bell. Get. 562; Stat. Th. 6, 44; Plin. Pan. 32, 4.
- —Hence, excūsātus, a, um, P. a., excused (post-Aug. and rare): hoc et ego excusatior, si forte sum lapsus, et tu dignior laude, Plin. Ep. 8, 14, 11; 4, 5, 4: excusatissimus essem, etiamsi, etc., Sen. Const. Sap. 29.—Adv.: excūsātē, without blame, excusably: fieri id videtur excusate, Quint. 2, 1, 13.—Comp.: quod exoratus excusatius facies, Plin. Ep. 9, 21, 3; Tac. A. 3, 68; Just. 32, 2.
- 1. verontschuldigen, rechtvaardigen (wegens: de; bij: dat.; apud) [se de consilio; verba Alexandro];
- 2. als verontschuldiging aanvoeren, voorwenden [morbum; inopiam; aetatem; vires de geringe strijdkrachten];
- 3. (postklass.) met excuses weigeren, afwijzen [reditum]; — se ~ en pass. excusari zich onttrekken aan;
- 4. excuseren; vrijstellen.
辭。推辭。脫罪。Propinquitatem excuso 推親。Collegae mandasti ut te mihi vel apud me excusaret 汝託同僚爲辭于吾前。 Reditum ejus excusavi ob imminentem partum 吾未許女歸。因其將娩也。
Suggest a Translation
See an image
- ex +*causo; 1 CAV-—With pers. obj., to excuse, make an excuse for: Atticae me: se de consilio, Cs.: me apud Apuleium: ut excuser morbi causā: si iudex excusetur Areopagites esse, pleads as his excuse: dixi, cur excusatus abirem, H.: Titium excusavit, quod, etc.: cognatione Licini se, L.: verba excusantia, apologies, O.—To excuse, apologize for: Varroni tarditatem litterarum: missos ignīs, O.—To allege in excuse, plead, excuse oneself with: propinquitatem: inopiam, Cs.: verba excusandae valetudini solita, L.: Philippo laborem, H.—To decline, refuse, excuse the refusal of: reditum Agrippinae ob hiemem, Ta.: in cognitionibus se (iudices), Ta.: alcui rei excusari, to be relieved of, Ta.
-
…doloris mei. Scr. Asturae viii Id. Mart. a. . CICERO ATTICO SAL. de me excusando apud Appuleium dederam ad te pridie litteras. nihil esse negoti arbitror. quemcumque appellaris nemo negabit. sed Septimium…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…scribendum est. cuius epistulae quam interpretari ipse vix poteram exemplum pridie tibi miseram. Atticae meae velim me ita excuses ut omnem culpam in te transferas et ei tamen confirmes me immutatum amorem meum mecum abstulisse. Scr. in…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…qui verbi atrocitate dempta oratione fuit quam sententia lenior. quamquam is quidem, ante quam sententiam diceret, propinquitatem excusavit. idem fecerat me consule in sororis viro quod hoc tempore in sororis filio fecit, ut et luctu sororis…
Cicero, Philippicae
-
…tuae memoriae dare operam, sed ipsum volumen, quod tibi misi, facile, ut ego arbitror, me excusat. nescio quoius oti esset non modo perscribere haec sed omnino animadvertere ; omnia enim sunt ibi senatus consulta ,…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, non admodum diligebat, praesertim cum ille Q. Scaevolam sibi minorem natu generum praetulisset cui tamen Laelius se excusans non genero minori dixit se illud, sed maiori filiae detulisse, is tamen instituto Laeli Panaetium audiverat. Eius…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…tum denique se ad ea quae a nobis dicta erunt responsuros esse arbitrantur ; deinde se ducturos et dicendo et excusando facile ad ludos victoriae ; cum his plebeios esse coniunctos, secundum quos aut nulli aut perpauci dies ad agendum…
Cicero, in Verrem
-
…cum M. Curio consessore eodemque conlusore facillime possit convenire. quaero igitur, si Lysiades citatus iudex non responderit excuseturque Areopagites esse nec debere eodem tempore Romae et Athenis res iudicare, accipietne excusationem is qui quaestioni praeerit Graeculi iudicis…
Cicero, Philippicae
-
…et moderate ius dicendum existimabat, ut reperiri non possent, a quibus initium appellandi nasceretur. nam fortasse inopiam excusare et calamitatem aut propriam suam aut temporum queri et difficultates auctionandi proponere etiam mediocris est animi ; integras vero tenere…
Julius Caesar, Civil War
-
…pila luderet et idem signa sacra noctu frangere putaretur gregalesque eum, cum in campum non venisset, requirerent, excusavit Vespa Terentius, quod eum bracchium fregisse diceret ; ut illud Africani, quod est apud Lucilium Quid Decius Nuculam…
Cicero, de Oratore