grandis
grandis, full-grown, large, great, full, abundant
Caesar was in great debt
grandis , e: (adj.), large, great; big, ponderous, 4.405.
grandis, e, adj. [cf. gradus; also Germ. gross; Engl. great], full-grown, large, great, full, abundant (class.; most freq. of things; for syn. cf.: magnus, ingens, amplus, procerus, vastus, enormis).
- I Lit.
- A In gen.: ita, quicquid (olerum) erat, grande erat, Plaut. Cas. 5, 2, 35 (909); cf.: ager novatus et iteratus, quo meliores fetus possit et grandiores edere, Cic. de Or. 2, 30, 131: quae seges grandissima atque optima fuerit, Varr. R. R. 1, 52; 1: farra, old poet. ap. Macr. S. 5, 20 fin.: frumenta, Verg. A. 4, 405: hordea, id. E. 5, 36: lilia, id. ib. 10, 25: ilex, Sall. J. 93, 4; cf.: et antiqua robora, Quint. 10, 1, 88: grandissimum alicae genus, Plin. 18, 11, 29, § 112: grandissimae olivae, id. 15, 3, 4, § 15 et saep.: litterae (opp. minutae), Plaut. Bacch. 4, 9, 68 (992); cf.: epistola sane grandis, Cic. Att. 13, 21, 1: sane grandes libri, id. Rep. 3, 8: grandiores libri, id. Att. 13, 13, 1: verbosa et grandis epistula, Juv. 10, 71: erat incisum grandibus litteris, Cic. Verr. 2, 4, 34, § 74: corpora, Lucr. 6, 303: saxa, id. 1, 289; Caes. B. G. 7, 23, 2; 7, 46, 3; cf.: cervi eminentes, id. ib. 7, 72, 4: tumulus terrenus, id. ib. 1, 43, 1: vas, Cic. Verr. 2, 4, 21, § 47; cf. patella, id. ib. § 46: speculum, Quint. 11, 3, 68: cothurni, Hor. A. P. 80: lumina, Ov. M. 5, 545; cf. membra, id. ib. 10, 237: ossa, id. ib. 9, 169: conchae, Cic. N. D. 2, 48, 123: rhombi, Hor. S. 2, 2, 95; cf.: opes grandiores, Plin. 11, 16, 16, § 47: smaragdi, Lucr. 4, 1126: divitiae, id. 5, 1118; cf.: alicui grandem pecuniam credere, Cic. Rab. Post. 2, 4: pecunia, id. Verr. 1, 9, 24; id. Fam. 13, 61; Sall. C. 49, 3; Liv. 10, 46, 10; 27, 20, 7; 32, 40, 9; Suet. Aug. 12; id. Ner. 24; cf. faenus, Cic. Fl. 21, 51: aes alienum, Sall. C. 14, 2; 24, 3; Plin. 7, 38, 39, § 127; cf. also: donativum grandius solito, Suet. Galb. 16: cenae, Quint. 10, 1, 58; cf. convivium, id. 11, 2, 12: amiculum grandi pondere, Cic. N. D. 3, 34, 83; cf.: grande pondus argenti, id. Caecin. 4, 12: grande onus exiguo formicas ore gerentes, Ov. M. 7, 625: elementa, bulky, massive, heavy, id. ib. 1, 29.—In neutr. as grandia ingrediens, advancing with great strides: μακρὰ βιβάς, Gell. 9, 11, 5: grandia incedens, Amm.22, 14.—
- B Of persons, grown up, big, tall; and more freq. pregn., advanced in years, aged, old; also with natu or aevo.
- α Absol.: an sedere oportuit domi virginem tam grandem, Ter. Ad. 673: videras grandis jam puer bello Italico, etc., Cic. Pis. 36, 87: nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno (i. e. Achilli), Hor. Epod. 13, 11: (Q. Maximus) et bella gerebat ut adolescens, cum plane grandis esset, etc., Cic. de Sen. 4, 10; cf. Lucr. 2, 1164: legibus annalibus cum grandiorem aetatem ad consulatum constituebant, adolescentiae temeritatem verebantur, etc. (shortly after: progressus aetatis), a more advanced age, Cic. Phil. 5, 17, 47; so, grandior aetas, Ov. M. 6, 28; 7, 665: quandoquidem grandi cibus aevo denique defit, Lucr. 2, 1141: metuens virgae jam grandis Achilles cantabat, Juv. 7, 210.—
- β With natu or aevo: non admodum grandis natu, sed tamen jam aetate provectus, Cic. de Sen. 4, 10; so, grandis natu, id. Verr. 2, 5, 49, § 128; id. Rosc. Com. 15, 44; Plin. Ep. 8, 23, 7; Suet. Ner. 34; id. Aug. 89; Hor. Ep. 1, 7, 49; cf.: in aetate consideratur puer an adolescens, natu grandior an senex, Cic. Inv. 1, 24, 35; so, grandior natu, Plaut. Aul. 2, 1, 37 (156): grandi jam natu vexatus, Suet. Aug. 53: grandis aevo parens, Tac. A. 16, 30 fin.; cf.: jam grandior aevo genitor, Ov. M. 6, 321.—
- II Trop.
- A In gen., great, strong, powerful: subsellia grandiorem et pleniorem vocem desiderant. Cic. Brut. 84, 289: vox (opp. exigua), Quint. 11, 3, 15: perspicuo et grandi vitio praeditum exemplum, Cic. Inv. 1, 47, 88; cf.: exemplis grandioribus uti, id. Div. 1, 20, 39: de rebus grandioribus dicere, id. Fin. 3, 5, 19: supercilium, lofty, Juv. 6, 169: Maecenas, mearum Grande decus columenque rerum, Hor. C. 2, 17, 4: ingenium, Ov. M. 6, 574: certamen, Hor. C. 3, 20, 7: munus, id. ib. 2, 1, 11: praemia meritorum, id. Ep. 2, 2, 38: carmen, Juv. 6, 636: malum, Hor. S. 2, 1, 49: lethargus, id. ib. 2, 3, 145: alumnus, noble, id. Epod. 13, 11: si metit Orcus Grandia cum parvis, id. Ep. 2, 2, 179; so absol.: grandia, id. C. 1, 6, 9; id. A. P. 27.—
- B In partic., of style, great, grand, lofty, sublime: genus quoque dicendi grandius quoddam et illustrius esse adhibendum videtur, Cic. de Or. 2, 82, 337: grande atque robustum genus dicendi (opp. subtile), Quint. 12, 10, 58: causae (opp. pusillae), id. 11, 3, 151: antiqua comoedia, id. 10, 1, 65: grandia et tumida themata, id. 2, 10, 6: sententiae, id. 2, 11, 3: grandia elate, jucunda dulciter, moderata leniter canit, id. 1, 10, 24.—Of the speaker: (oratores Thucydidi aequales) grandes erant verbis, crebri sententiis, compressione rerum breves, Cic. Brut. 7, 29; cf.: Thucydides rerum gestarum pronunciator sincerus et grandis, id. ib. 83, 287: causidicus amplus atque grandis, id. Or. 9, 30: quo grandior sit et quasi excelsior orator, id. ib. 34, 119: oratores, alii grandes aut graves aut copiosi, id. Opt. Gen. 1, 2: multis locis grandior (Lysias), id. ib. 3, 9: fiunt pro grandibus tumidi, Quint. 10, 2, 16; 10, 1, 77.—Adv.: in two forms.
- A grandĭter (acc. to II.), greatly, strongly, very (poet. and in post-Aug. prose): quamvis grandius ille (Alcaeus) sonet, sublimely, Ov. H. 15, 30: illud mihi inter maxima granditer cordi est, exceedingly, Sid. Ep. 7, 4: frugi pater, id. ib. 2: affectus, Aug. Conf. 1, 9.—
- B grandō (rare and poet.), the same: grande fremens, strongly, aloud, Stat. Th. 12, 684: grande sonat. Juv. 6, 517.
grandis, e (zu griech. βρένθος, Stolz, βρενθύομαι, ich gebärde mich stolz), groß, I) eig.: A) groß der Ausdehnung nach, 1) im allg.: cella, Varro: patella, vas, Cic.: epistula, Cic.: liber, Nep.: litterae, Unzialbuchstaben, Cic.: oratio, große = lange, Cic.: hordea, großkörnige, Verg.: grandiores fetus agri, Cic.: grandissimus calix, Apul.: grandissima seges, Varro. – subst., grande, is, n. = τὸ μέγα, das Große, die Größe, Chalcid. Tim. 288. – n. pl. st. des Adv., grandia incedere od. ingredi, mit großen Schritten einherschreiten, Amm. 22, 14, 3. Gell. 9, 11, 5. – 2) insbes., v. leb. Wesen = groß der Statur nach, herangewachsen, puer, Cic.: alumnus, Hor.: iam gr. Achilles, Iuven.: gr. bestia, Liv.: fera, Hochwild, Cels.: avis, Cels.: grandiores aves (Ggstz. minutae aves), Cels. – B) groß = bedeutend dem körperl. (kubischen) Gehalt od. numerischen Wert nach, stark, vox, Cic.: pondus argenti, Cic.: pecunia, aes alienum, Cic. – neutr. sing. st. des Adv., grande fremere, gewaltig, Stat. Theb. 12, 684. – C) groß der Zeit nach, a) v. Alter = hoch, vorgerückt, grandior aetas, Cic. – b) v. Pers. = bei Jahren, bejahrt, betagt, grandis natu, Cic., od. aevo, Ov.: grandior natu, Cic. u. Suet.; u. bl. grandis, Cic. – II) übtr.: A) im allg.: groß der Wichtigkeit nach = bedeutend, vitium, großer, starker, Cic.: res grandiores, Cic.: grandioribus exemplis uti, schlagendere B. anführen, Cic.: grandem dicam impingere alci, einen tüchtigen Pr., Ter.: non est grande m. folg. Infin., non est grande garrire per angulos et medicorum tabernas, Hieron. epist. 50, 5. – B) insbes.: 1) dem Ausdrucke nach = großartig, erhaben, hehr, feierlich (Ggstz. tenuis), carmen, Cic.: oratio, Petron.: Ciceronis verba, Quint.: oratores grandes verbis, Cic.: nam (antiqua comoedia) et grandis et elegans et venusta, Quint.: n. pl. subst., professus grandia turget, Hor.: nec conamur tenues grandia, Hor.: grandia minute dicet, Cic.: grandia elate canit, Quint.: minuta est enim omnis diligentia; hic autem locus grandia requirit, Cic. – 2) der Gesinnung, dem Geiste nach = edel, erhaben, Thucydides rerum gestarum pronuntiator sincerus et grandis etiam fuit, Cic. Brut. 287.
~is natu, parens, senex
non puerum nunc et pusillum set ~em jam et adultum
me materiae moles ceu sarcina grandis / deprimit
flumina qui metuat modica sulcare carina / grandia, ne mergat turbidus auster eam
codicem alium ~ioris quantitatis
~es sunt lapides ‥ qui ‥ stabunt in eternum
lacus plurimos ‥ et ~es ‥ profert
accipitres ~es
scarabones qui sunt musce †grandesonantes [v. l. ~es, sonantes ] cum volant
naves ‥ v habebat ~issimas ‥ quarum tres erant carace de urbe Janue, due vero alie de regno Hispanie et in se tam in altitudine quam in longitudine dictis tribus caracis ~iores
tallus, tallosa †grandix cicatrix, carnositas idem
~e constat intervallum ‥ inter divinae dilectionis munificentiam et infimi amoris diligentiam
quam ~i distantia divisit Deus inter lucem et tenebras
~is ‥ via de terra videtur esse ad caelum
erepta ~i preda
in ~em pecuniam
confortari solet ‥ mercator in maris periculo propter spem lucri ~is
collecto ~i exercitu
cum ~i comitatu succenturiatus
cum ~i comitatu armatorum
aliis testibus in multitudine ~i
fit plangor grandis
~e vulnus ~ioris curam medellae desiderat
facietis Christo ‥ ~em injuriam
ante guerram ‥ ~em qua tota fere provincia ‥ in exterminium data fuerat
~em culpam
peccatum ~e
hisque [sc. iliis ] retorta retro male tenuia brachia [gens ] nectit; / nectit et, apponens pondera, grande premit
grande viro scrupulum congesserat, extima vitae / spectanti dum praeteritae spiramina reddat
~is est apud nos expectatio prestolantium quid paritura sit collatio
~is honor est, quem accepisti sed grave pondus, quod portas
mysterium ~e
quamplures alios grandes commiserat actus(
sine ea [sc. gratia Dei ] nichil potest humana fragilitas, et per eam quevis infirmitas ad quantumlibet ~ia convalescit
grandis, (8) e, ¶ 1 grand [en gén.], aux grandes proportions : seges grandissima Varro R. 1, 52, 1, les épis les plus gros, cf. Pl. Cas. 914 ; meliores et grandiores fetus edere Cic. de Or. 2, 131, produire des moissons meilleures et plus abondantes ; grandibus litteris nomen incisum Cic. Verr. 2, 4, 74, nom gravé en gros caractères ; grandis epistula Cic. Att. 13, 21, 1, longue lettre ; grande fenus Cic. Fl. 51, gros intérêts ; vox grandior Cic. Br. 289, voix plus forte ; grandi pondere Cic. Verr. 2, 4, 32, dʼun poids considérable ; tumulus satis grandis Cæs. G. 1, 43, 1, tertre dʼassez grandes proportions ¶ 2 grand, avancé en âge : grandis natu Cic. CM 10, âgé, vieux ; grandis ætas Cic. Phil. 5, 47, âge avancé ; grandis jam puer Cic. Pis. 87, enfant déjà grand ¶ 3 [rhét.] le style sublime ; style aux grandes proportions, imposant : Cic. Br. 35, etc. ; Or. 30 ; 68 ; 119, etc. ; grandis verbis Cic. Br. 126, sublime dans lʼexpression (dans son style) || [qqf.] sujet ample, important : Cic. Or. 123.
- 1. groot [saxum; membra];
- 2. (poët.) (v. gewassen) met grote korrels [hordea; seges];
- 3. groot, volwassen [puer; alumnus; bestia];
- 4. oud, bejaard (met en zonder natu of aevo);
- 5. groot, omvangrijk [peditatus; pondus argenti; pecunia veel; aes alienum];
- 6. (metaf.) gewichtig, belangrijk [res; certamen];
- 7. (retor.) verheven, plechtig, imposant, indrukwekkend [carmen; oratio; orator; Ciceronis verba; sententiae];
- 8. (wat het karakter betreft) verheven, edel.
grandis e, adj.with comp.
- 2 GAR-.—Of things, full-grown, large, great, full, abundant: tumulus, Cs.: vas: fetūs grandiores edere: ilex, S.: grandiores libri: litterae: cothurni, H.: pecunia, a large sum: faenus: aes alienum, S.: pondus argenti: elementa, massive, O.—Of persons, grown up, large, big, tall: virgo, T.: puer.—Advanced in years, aged, old: homo grandior, T.: grandiorem aetatem ad consulatum constituere: non admodum grandis natu: tam grandis natu: iam grandior aevo genitor, O.—Fig., large, great, strong, powerful, weighty, severe: dicam tibi inpin gam grandem, T.: de rebus grandioribus dicere: supercilium, lofty, Iu.: ingenium, O.: praemia meritorum, H.: carmen, Iu.: alumnus, noble, H.— Plurn. as subst: metit Orcus Grandia cum parvis, H.: nec Conamur tenues grandia, H.—Of style, great, lofty, dignified, noble: genus dicendi grandius: rerum gestarum pronuntiator: causidicus: oratores verbis.
-
…cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad…
Julius Caesar, Gallic War
-
…primo ingentis sumptus stupro corporis toleraverant, post, ubi aetas tantummodo quaestui neque luxuriae modum fecerat, aes alienum grande conflaverant. Per eas se Catilina credebat posse servitia urbana sollicitare, urbem incendere, viros earum vel adiungere sibi…
Sallust, Catilina
-
…habebat. Nam quicumque inpudicus, adulter, ganeo manu, ventre, pene bona patria laceraverat quique alienum aes grande conflaverat, quo flagitium aut facinus redimeret, praeterea omnes undique parricidae, sacrilegi, convicti iudiciis aut pro factis…
Sallust, Catilina
-
…subitam tolerare ita magno turbidus imbri molibus incurrit validis cum viribus amnis, dat sonitu magno stragem volvitque sub undis grandia saxa, ruit qua quidquid fluctibus obstat. sic igitur debent venti quoque flamina ferri, quae veluti validum cum…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…pondere caeli emicuit summaque locum sibi fecit in arce proximus est aer illi levitate locoque densior his tellus, elementaque grandia traxit et pressa est gravitate sua circumfluus umor ultima possedit solidumque coercuit orbem. Sic ubi dispositam quisquis fuit ille…
Ovid, Metamorphoses
-
…ab adulescentulo Caesare victus discesserat. Res autem opportuna videbatur, quod is privatim egregia liberalitate, publice maxumis muneribus grandem pecuniam debebat. Sed ubi consulem ad tantum facinus inpellere nequeunt, ipsi singillatim circumeundo atque ementiundo, quae se…
Sallust, Catilina
-
…admodum senex suasor legis Cinciae de donis et muneribus fuit. hic et bella gerebat ut adulescens, cum plane grandis esset, et Hannibalem iuveniliter exsultantem patientia sua molliebat ; de quo praeclare familiaris noster Ennius unus homo nobis cunctando…
M. Tullius Cicero, De Senectute
-
…enuntiat, monet ut provideat ne palam res agatur, ostendit, si sublata sit venditio bonorum, illum pecuniam grandem amissurum, sese capitis periculum aditurum ; illum acuere, hos qui simul erant missi fallere, illum identidem monere…
Cicero, pro S. Roscio Amerino
-
…Veneriorum servorum furta rapinasque ferre etiamne frumentum pro empto gratis dare etiamne in cellam cum cupiant gratis dare ultro pecuniam grandem addere etiamne haec tot detrimenta atque damna cum maximis iniuriis contumeliisque perferre itaque haec, iudices, quae pati nullo…
Cicero, in Verrem
-
…. Optime, si historiam scribere, non si causas dicere cogitatis. Thucydides enim rerum gestarum pronuntiator sincerus et grandis etiam fuit ; hoc forense concertatorium iudiciale non tractavit genus. Orationes autem quas interposuit multae enim sunt eas ego…
M. Tullius Cicero, Brutus