insanus
insanus, of unsound mind, mad, insane
- I Lit., mad, insane (syn.: furiosus, fanaticus): quod idem contigit insanis, Cic. Ac. 2, 17, 52: si fecisset Juno maritum insanum, Juv. 6, 620. —
- II Transf., that acts like a madman, raging, raving, foolish, frantic.
- A Ex stultis insanos facere, Ter. Eun. 254: acrior et insanior cupiditas, Cic. Verr. 2, 4, 18, § 39: insanissima concio, id. Mil. 17, 45: homo insanissimus, id. Rosc. Am. 12, 33: uter est insanior horum? Hor. S. 2, 3, 102.—
- 2 Transf., of inanim. and abstr. things: caedis insana cupido, Verg. A. 9, 760: amor duri Martis, id. E. 10, 44: insano verba tonare foro, i. e. where there is a great bustle, Prop. 4 (5), 1, 134: omnis et insana semita nocte sonat, i. e. of women raving about, id. 4 (5), 8, 60: insani enses, Calp. Ecl. 1, 59: fluctus, Verg. E. 9, 43: venti, Tib. 2, 4, 9: vires Austri, Ov. M. 12, 510: insana Caprae sidera, Hor. C. 3, 7, 6. —
- B That causes madness (cf. "The insane root, that takes the reason prisoner," Shaks. Macb. 1, 3): laurum insanam vocant, quoniam si quid ex ea decerptum inferatur navibus, jurgia fiunt, donec abiciatur, Plin. 16, 44, 89, § 239: herba, that produces madness, Ser. Samm. 20: fames, that drives one to madness, Luc. 7, 413.—
- C Outrageous, monstrous, violent, extravagant, excessive: substructionum insanae moles, Cic. Mil. 31, 85: substructiones Capitolii insanae, Plin. 36, 14, 2, § 104: labor, Verg. A. 6, 135: trepidatio, Liv. 32, 17, 16: cum stupet insanis acies fulgoribus, Hor. S. 2, 2, 5: vites, that bear excessively, three times, Plin. 16, 27, 50, § 115; cf. adv., 3. insanum. —
- D Enthusiastic, enraptured, inspired: vates, Verg. A. 3, 443. — Adv., in three forms.
- 1 insānē.
- a Madly, insanely: amare, Plaut. Curc. 1, 3, 20 (177). — Comp.: in silvam non ligna feras insanius, Hor. S. 1, 10, 34.—Sup.: insanissime desperare, Aug. Ep. 238.—
- b Outrageously, excessively: esuriens insane bene, Plaut. Mil. 1, 1, 24 (24); cf. Varr. L. L. 7, § 86 Müll.—
- 2 in-sānĭter, madly, violently, excessively: ludit nimium insaniter, Pomp. ap. Non. 509, 31; Prisc. p. 1010 P.—
- 3 insānum, outrageously, vehemently, excessively: insanum malum = pessimum, Plaut. Trin. 3, 2, 47 (673): porticus, insanum bona, id. Most. 3, 3, 5 (908): magnum molior negotium, id. Bacch. 4, 5, 1 (761): valde, id. Fragm. ap. Non. 127, 26.
eum [sc. Cerberum ] trementem ab Orci regis inferni solio famosissimum Alciden in vinculis traxisse turpi depromunt mendacio, et quod eum inritatum ille contumax ~is provocavit latratibus [cf. ]Verg. Aen. VI 395–6
scio quod me haec ~a mente loqui arbitramini
asserentes fore ambiguum quid populus tam ~us cum eo faceret, si inter manus eorum veniret
~us vero est qui ‥ amat et sequitur ea quae sibi magis pariunt penalem indigentiam
insanus forsitan ex ausu videor?
nullus ‥ est tam ~us qui neget quod Deus non posset muscam facere non volare
sanctitum est hoc privilegium ‥ quod nullius ~a et punienda cupiditas violet
cum ‥ ipsa sit ~i capitis omnino fatua
cupientes iidem fratres quasdam abusiones ~issimas juri divino et humano contrarias ‥ aboleri ac etiam emendari
nam mihi concessum est insanis ferre salutem
~us intrando effectus est, sed infra tres dies ‥ sanitatem recuperavit
compos mentis corpore tamen ~us
testibus ‥ Petro ~o et W. filio ejus
unius vinetarii qui vendidit mustum ~um et corruptum
Silla ‥ evomit et in altum jactat undas et ideo necesse est ut transeuntes elongent se ab ea ne ~is obruantur
bidentes in locis aquosis ‥ vel profunditatibus et pasturis ~is depasci non permittantur
jusquiamus ‥ hec herba ~a vocatur
~a, jusquiamus,henbane
henne bane ‥ jusquiamus ‥ ~a
~a vel lucubros,candelwyrt
- 1. waanzinnig (als ziekelijke toestand); — subst. īnsānī, ōrum m waanzinnigen;
- 2. idioot, razend; ➤ homo flagitiis ~; contio -a; — subst. m nar;
- 3. (poët.) in extase, bezield [vates];
- 4. (poët.; postklass.) (v. dingen) razend [fluctus; ventus; forum hels lawaai makend];
- 5. onzinnig groot, reusachtig, overdreven (hevig), enorm [moles; labor; montes reusachtige bergen; amores; trepidatio];
- 6. (poët.; postklass.) waanzinnig makend [aqua; herba].
Malsain. Utuntur Vergetius l. 2. de Arte veterin. cap. 6. Gariopontus lib. 5. cap. 12. et alibi Fleta lib. 2. cap. 79. § 3.
- with comp.and sup, of unsound mind, mad, insane: quod idem contigit insanis: maritus, Iu.—Violent, absurd, raging, foolish, frantic: homines ex stultis insanos facere, T.: homo insanissimus: uter est insanior horum?H.: insanior cupiditas: insanissima contio: amor Martis, V.: sidera, H.—Outrageous, monstrous, extravagant, excessive: substructiones: montes, L.: labor, V.: trepidatio, L.—Rapt, inspired: vates, V.—Maddening: aqua, O.
-
…quo magis et nostros contendis solvere amores, hoc magis accepta fallit uterque fide. non impune feres sciet haec insana puella et tibi non tacitis vocibus hostis erit ; nec tibi me post haec committet Cynthia nec te quaeret ;…
Propertius, Elegies
-
…tantus amor menti, si tanta cupido est, bis Stygios innare lacus, bis nigra videre Tartara, et insano iuvat indulgere labori, accipe, quae peragenda prius. Latet arbore opaca aureus et foliis et lento vimine ramus…
Vergil, Aeneid
-
…istos compone libellos, et cane quod quaevis nosse puella velit quid si non esset facilis tibi copia nunc tu insanus medio flumine quaeris aquam. necdum etiam palles, vero nec tangeris igni haec est venturi prima favilla mali .…
Propertius, Elegies
-
…, tu tandem voces compesce molestas et sine nos cursu, quo sumus, ire pares quid tibi vis, insane meos sentire furores infelix, properas ultima nosse mala, et miser ignotos vestigia ferre per ignis, et bibere…
Propertius, Elegies
-
…mihi sit tanti doctas cognoscere Athenas atque Asiae veteres cernere divitias, ut mihi deducta faciat convicia puppi Cynthia et insanis ora notet manibus, osculaque opposito dicat sibi debita vento, et nihil infido durius esse viro tu patrui meritas…
Propertius, Elegies
-
…egomet mihi Omnia assentari. Is quaestus nunc est multo uberrimus. Scitum hercle hominem hic homines prorsum ex stultis insanos facit. Dum haec loquimur interea loci ad macellum ubi advenimus, Concurrunt laeti mihi obviam cuppedenarii omnes, Cetarii…
Terence, Eunuchus
-
…aptior. id vero, iudices, etiam dubitandum et diutius cogitandum est ante fundum Clodi quo in fundo propter insanas illas substructiones facile hominum mille versabatur valentium, edito adversarii atque excelso loco superiorem se fore putabat Milo, et…
Cicero, pro Milone
-
…. Quid vero hoc elegantius, quod non fit natura, sed quodam instituto indoctus dicimus brevi prima littera, insanus producta, inhumanus brevi, infelix longa. Et, ne multis, quibus in verbis eae primae litterae sunt…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…navigantibus moveri videntur ea quae stant, et quodam obtutu oculorum duo pro uno lucernae lumina. quid dicam, insanis, quid ebriis, quam multa falsa videantur quodsi eius modi visis credendum non est, cur somniis credatur ,…
M. Tullius Cicero, De Divinatione