eximo
eximo, to take out, take away, remove
the night had removed their deception
eximō, ēmī, ēmptus, 3, a.: to take out; remove, 6.746; take away, remove, 1.216. (ex and emō)
ex-ĭmo, ēmi, emptum, 3, v. a. [emo; cf. adimo and demo], to take out, take away, remove (class.; syn.: demo, adimo, eripio, furor, etc.).
- I Lit.
- A In gen. (with de, ex, or simple abl.; rare with dat.): eximito (acina) de dolio, Cato R. R. 112, 3: oleas, ulmos bene cum radicibus, id. ib. 28, 1: medullam e caule, Plin. 26, 11, 71, § 116: dentem alicui, Cels. 6, 9; Plin. 28, 11, 49, § 181; cf.: lienem cani viventi, id. 30, 6, 17, § 51; and: lapillos ventre crocodili, id. 28, 8, 28, § 107: telum, Quint. 9, 2, 75: gladium, Vulg. Matt. 26, 51; cf.: quid te exempta juvat spinis de pluribus una? Hor. Ep. 2, 2, 212: eximi jubet non diem ex mense, sed ex anno unum mensem, Cic. Verr. 2, 2, 52, § 139: ne tu ex reis eximerere, id. ib. 2, 2, 40, § 99; for which: aliquem de reis, id. ib. 2, 4, 19, § 41: cf.: ut auctores alios omnino exemerint numero, Quint. 1, 4, 3; with which cf.: Phraaten numero beatorum Eximit virtus, Hor. C. 2, 2, 19: qui turbae quamvis bonorum auctorum eximatur, Quint. 10, 1, 74.—
- B In partic., pregn., to free, release, deliver: eum tamquam e vinculis eximamus, Cic. Or. 23, 77: aliquos ex obsidione, id. Fam. 5, 6, 2; for which: aliquos (urbem) obsidione, Liv. 38, 15, 5: ibi circumsessus adventu fratris obsidione eximitur, id. 24, 41, 6; 36, 13, 1; 37, 22, 3.
- II Trop.
- A In gen., to take away, remove, banish: quod si exemeris ex rerum natura benevolentiae conjunctionem, Cic. Lael. 7, 23: alicui lassitudinem, Plaut. Merc. 1, 2, 17 (127); cf.: illud, quod me angebat, non eximis, Cic. Tusc. 2, 2, 29: hic dies vere mihi festus atras Eximet curas, Hor. C. 3, 14, 14: onus sollicitis animis, id. Ep. 1, 5, 18: eam religionem (augures), Liv. 4, 31, 4: dubitationem hujus utilitatis, Quint. 1, 10, 28: quamquam res adversae consilium eximerent, Tac. A. 11, 32; 1, 32; 13, 15: aliquid memoriae, Suet. Claud. 11 et saep.: exemptā fine patere, i. e. without end, Lucr. 1, 976; 1, 1007.—Pass. impers.: plurimis mortalium non eximitur, quin primo cujusque ortu ventura destinentur, the idea is not taken from them, i. e. they cannot be convinced but that, etc., Tac. A. 6, 22.—
- B In partic.
- 1 To free, release, deliver from any thing; constr. with ex, the abl., since the Aug. per. freq. with dat., rarely with de: aliquem metu, Plaut. Rud. 1, 4, 13 (232): ita me exemisti Philocratem fallaciis, id. Capt. 3, 5, 16 (674); cf.: iis (rationibus) accusator ad alios ex culpa eximendos abutetur, Cic. Inv. 2, 7, 24: ex miseriis plurimis me, Plaut. Capt. 5, 1, 3 (924): se ex catenis, id. Men. 1, 1, 8 (84): ex servitute, Liv. 37, 56, 7; Sen. Ep. 104, 16: aliquem crimine, Liv. 6, 24, 8: cf.: qui servitute exempti fuerant, id. 34, 52 fin.: cives servitio, id. 28, 39, 18; 27, 22, 3; 33, 23, 2; Plin. Ep. 4, 24, 3: non noxae (al. noxa) eximitur C. Fabius, qui, etc., Liv. 8, 35, 5 Drak. N. cr.; cf.: supplicio magis quam crimini exemptus est, Curt. 7, 1, 6: servitio, id. 6, 3, 3: aliquem sceleri, Val. Fl. 2, 256: morti, Tac. A. 14, 48: infamiae, id. ib. 1, 48: legiones adversae pugnae, id. ib. 1, 64: Pisonem ignominiae, id. ib. 3, 18: ut morte honesta contumeliis captivitatis eximeretur, id. ib. 12, 51: querelae, Sen. Ben. 6, 9, 1: notae jam destinatae, Gell. 4, 20, 9: poenae, Dig. 48, 10, 22, § 4: opinionibus vulgi, Quint. 12, 2, 28 et saep.: exime hunc mihi scrupulum, Plin. Ep. 3, 17, 2: 6, 8, 7: Romanis dubitationem, Liv. 34, 37, 6: de proscriptorum numero, Nep. Att. 10, 4: agrum de vectigalibus, to exempt, Cic. Phil. 2, 39, 101.—Absol.: nec sorte (opus fuisse) nisi quod se quisque eximi voluerit, Quint. 4, 2, 74.—
- 2 Of time, to consume, waste: Clodius rogatus diem dicendo eximere coepit, Cic. Q. Fr. 2, 1, 3; cf.: Metellus calumnia dicendi tempus exemit, id. Att. 4, 3, 3: diem, Liv. 1, 50, 8; so, tempus, Suet. Oth. 6: diem, Plin. Ep. 5, 21, 2: male aetatem, Sen. Q. N. 3, 1: anno exempto, Pall. 3, 17 fin.: horam eximere ullam in tali cive liberando sine scelere non possumus, lose, waste, Cic. Phil. 6, 3, 7 B. and K.—
- 3 To except, leave out of consideration: leges, si majestatis quaestio eximeretur, bono in usu, Tac. A. 4, 6.—
- 4 Law t. t., to detain, prevent from appearing in court: eum qui in jus vocatur, Gai Inst. 4, 46.
ex-imo, ēmī, ēmptum, ere (ex u. emo), herausnehmen, wegnehmen, I) eig.: favos, mel, Varro: medullam e caule, Plin.: acina de dolio, Cato: unam spinam de pluribus, Hor.: cives de nervo, aus der Haft befreien, Liv.: alqd tamquam e vinculis alcis rei, die F. abnehmen (bildl.), Cic.: venena suctu corporibus, aussaugen, Plin.: uniones ornamento, ICt.: alqd caeco acervo, ausscheiden von usw., Ov.: digito anulum, vom F. abziehen, Iustin.: alci dentem, Cels. u. Suet.: calculum, Cels.: infantem concisum, in Stücken herausnehmen, Cels. – II) übtr., A) herausnehmen, hinwegnehmen, 1) übh.: a) lebl. Objj.: α) alqd m. ex u. Abl., alqd ex rerum natura, Cic.: unum diem ex mense, auslassen, Cic.: exemptis e media vita tot annis, Tac.: od. alqd m. bl. Abl., rem miraculo, der S. das W. benehmen, Liv. – β) alqd m. Dat., jmdm. od. einer Sache etw. entziehen, benehmen, Leucadem Acarnanum concilio, Liv.: moram certaminis hosti, Liv.: otiosae peregrinationi tempora, Curt. – γ) bl. alqd, αα) etw. benehmen, beseitigen, aufheben, übergehen, dubitationem, Quint.: religionem, Liv.: discrimen nationum, Curt. – ββ) einen Zeitraum wegnehmen, teils = übergehen, biennium, Liv.: teils = zubringen, verleben, aetas male exempta, Sen.: post tempus hiemalis quietis exemptum, Amm.: teils = vor Gericht durch etw, verschleppen, diem (dicendo), Cic. u.a.: calumniā dicendi tempus, Cic. – δ) alci non eximitur, quin etc., jmd. läßt es sich nicht nehmen, zu usw., Tac. ann. 6, 22. – b) eine Pers.: α) aus einer Zahl, Liste herausnehmen, ausstreichen, alqm de proscriptorum numero, Nep.: u. alqm ex od. de reis, der Anklage überheben, Cic.: alqm numero beatorum, Hor.: alqm memori aevo, das Andenken bei der Nachwelt rauben, Verg. – β) aus einer Zahl hervorheben, alqm turbae quamvis bonorum auctorum, Quint. 10, 1, 74. – 2) aus einem üblen Verhältnis usw. herausnehmen, a) lebl. Objj.: α) alqd m. de u. Abl., etw. von etw. befreien, agrum de vectigalibus, Cic. – β) alqd alci, etw. einer Person abnehmen, benehmen, alci curas, Hor.: famem epulis, den Hunger stillen, Verg., sollicitis animis onus, Hor.: illud, quod me angebat, non eximis (sc. mihi), Cic.: absol. festinatio curam exemit vicos dirigendi, Liv. – b) Pers.: α) alqm m. ex u. Abl. u. m. bl. Abl., von etw. befreien, alqm ex cruciatu, Plaut.: alqm ex culpa, Cic.: alqm ex servitute u. bl. alqm servitute od. servitio, Liv.: alqm ex obsidione od. bl. alqm obsidione, Liv.: alqm eius diei crimine, Liv. – β) alqm alci rei, jmd. einer Sache entziehen, entrücken, entheben, von etw. entbinden, alqm vitae, morti, Tac.: alqm poenae, Ov. u. Tac.: alqm supplicio magis quam crimini, Curt.: alqm noxae, Liv. – γ) alqm in alqd, zB. Syracusas in libertatem, in Fr. setzen, Liv. 31, 29, 6. – B)ausnehmen, alqm, Cic. u.a.: maiestatis quaestionem, Tac. – C) jmd. vom Erscheinen vor Gericht zurückhalten, Ulp. u. Paul. dig. 2, 7, 1 sqq.
exĭmō, (9) ēmī, ēmptum, ĕre (ex et emo), tr., ¶ 1 tirer de, retirer, ôter, enlever [pr. et fig.] : diem ex mense Cic. Verr. 2, 2, 139, retrancher un jour au mois ; aliquem e vinculis Cic. Or. 77, tirer qqn des liens ; ex obsidione Cic. Fam. 5, 6, 2, délivrer dʼun siège ; aliquid de dolio Cato Agr. 112, 3, retirer qqch. dʼun tonneau ; aliquem de reis Cic. Verr. 2, 4, 41, retrancher qqn du nombre des accusés ; agrum de vectigalibus Cic. Phil. 2, 101, retrancher un territoire des terres soumises à lʼimpôt ; lapillos ventre crocodili Plin. 28, 107, enlever des calculs du ventre dʼun crocodile ; obsidione urbem Liv. 38, 15, 5, délivrer une ville dʼun siège ; aliquem servitute Liv. 33, 23, 2, tirer qqn de la servitude ; dentem alicui Plin. 28, 181, enlever une dent à qqn, cf. Plin. 30, 51 ; aliquem morti, infamiæ Tac. Ann. 14, 48 ; 1, 48, soustraire qqn à la mort, à lʼinfamie ; alicui scrupulum Plin. Min. Ep. 3, 17, 2, enlever un scrupule à qqn ¶ 2 enlever, supprimer : [un tourment] Cic. Tusc. 2, 29 ; diem concilio Liv. 25, 3, 17, enlever le jour [de vote] à lʼassemblée = ajourner le vote ; [pass. imp.] plurimis mortalibus non eximitur quin... Tac. Ann. 6, 22, pour la plupart des mortels, on ne leur enlève pas de lʼidée que... || [en parl. du temps] user jusquʼau bout : diem dicendo Cic. Q. 2, 1, 3, épuiser la journée en gardant la parole, cf. Cic. Att. 4, 3, 3 ; ea res diem exemit Liv. 1, 50, 8, cette affaire a épuisé la journée, lʼa remplie entièrement ; ætas male exempta Sen. Nat. 3, 1, vie mal remplie || excepter : si majestatis quæstio eximeretur Tac. Ann. 4, 6, à part les poursuites pour lèse-majesté.
- 1. uit-, wegnemen [biduum ex mense; rem acervo; favos; acinos de dolio; anulum digito aftrekken van];
- 2. (van een lijst e.d.) verwijderen, schrappen [nomen alcis de tabulis; alqm ex of de reis];
- 3. (metaf.) wegnemen [famem epulis stillen; alci curas iem. verlossen van]; ➤ exempta dubitatio est;
- 4. losmaken, bevrijden, ontslaan (van: ex; de; abl.; dat.) [cives ex servitio; urbem (ex) obsidione; alqm ex cruciatu; e vinculis; agros de vectigalibus; alqm supplicio; alqm poenae];
- 5. (tijd) verbruiken, doorbrengen [diem dicendo]; ➤ aetas male exempta;
- 6. se ~ zich afzonderen van iem. [hominibus];
- 7. (jur.) iem. verhinderen om voor de rechtbank te verschijnen.
eximo , is, emi, emptum vel emtum, imere. 3. (emo.)
除。除免。— servitute 贖虜。— diem dicendo 終曰淸談。終日講而阻理事。— cupressos cum radicibus 從根拔栢。— eum honoribus 革其功名。— tempus 延日。— ex aerariis 免罰之錢。— id memoriae (dat.) 滅其跡。Eximi noxae 免罪。 Memori nunquam vos eximit aevo 爾儕之名不朽。
Suggest a Translation
See an image
除。除免。— servitute 贖虜。— diem dicendo 終曰淸談。終日講而阻理事。— cupressos cum radicibus 從根拔栢。— eum honoribus 革其功名。— tempus 延日。— ex aerariis 免罰之錢。— id memoriae (dat.) 滅其跡。Eximi noxae 免罪。 Memori nunquam vos eximit aevo 爾儕之名不朽。
Suggest a Translation
See an image
eximō ēmī, ēmptus, ere
- ex + emo, to take out, take away, remove: exempta spinis de pluribus una?H.: ex reis eximi: Phraaten numero beatorum, H.— To free, release, deliver: te inde, let you off, T.: eum e vinculis: adventu fratris obsidione eximitur, L.—Fig., to take away, remove, banish: diem ex mense: ex rerum naturā benevolentiae coniunctionem: mihi atras curas, H.: eam religionem (augures), L.: exempta fames epulis, V.—To except, make an exception of: alqm: si maiestatis quaestio eximeretur, Ta.—To free, release, deliver: alios ex culpā: se crimine, L.: rem miraculo, L.: Syracusas in libertatem, L.: alqm morti, Ta.: de proscriptorum numero, N.: agrum de vectigalibus, exempt.—Of time, to consume, waste, lose: horam in cive liberando: diem dicendo, O.: calumniā dicendi tempus.
-
…Nam caelo terras et terris abscidit undas, et liquidum spisso secrevit ab aere caelum. Quae postquam evolvit caecoque exemit acervo, dissociata locis concordi pace ligavit. Ignea convexi vis et sine pondere caeli emicuit summaque locum sibi fecit…
Ovid, Metamorphoses
-
…Sullae. exin senatus postridie Idus. domi Clodius. egregius Marcellinus, omnes acres. Metellus calumnia dicendi tempus exemit adiuvante Appio, etiam hercule familiari tuo, de cuius constantia virtute ; tuae ; verissimae litterae .…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…, isque iudiciorum causam suscepit antiquissimamque se habiturum dixit. Ibatur in eam sententiam. tum Clodius rogatus diem dicendo eximere coepit ; furebat a Racilio se contumaciter urbaneque vexatum. deinde eius operae repente a Graecostasi et gradibus clamorem satis…
Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
-
…consul est egregius Lentulus non impediente conlega, sic, inquam, bonus ut melioreny non viderim. dies comitialis exemit omnis ; nam etiam Latinae instaurantur. nec tamen deerant supplicationes. sic legibus perniciosissimis obsistitur, maxime Catonis ,…
Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
-
…venissem, quo tempore omnis illa mea festinatio fuit cum periculo capitis, ob eam causam ne tu ex reis eximerere si ego ad diem non adfuissem. quod igitur tibi erat in tuo iudicio optatissimum, me cum citatus essem…
Cicero, in Verrem
-
…maximis viribus careat, sit, ut ita dicam, integra valetudine. primum igitur eum tamquam e vinculis numerorum eximamus. Sunt enim quidam, ut scis, oratorii numeri, de quibus mox agemus, observandi ratione quadam ,…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…dicere, verum ut semel una quaque de re dicas ; quod si facies, non vereor ne dicendo dies eximatur. iudicium vestrum est, recuperatores, Qvantae pecvniae paret dolo malo familiae P. Fabi vi hominibvs armatis coactisve…
Cicero, pro Tullio
-
…, quod suos dies mensisque congruere volunt cum solis lunaeque ratione, ut non numquam, si quid discrepet, eximant unum aliquem diem aut summum biduum ex mense, quos illi exaeresimos dies nominant ; item non numquam uno die…
Cicero, in Verrem
-
…renovata qui quamquam lege de vi certe non tenebantur, eo maleficio tamen erant implicati ut ex nullius legis laqueis eximendi viderentur. M. vero Caelius cur in hoc iudicium vocatur cui neque proprium quaestionis crimen obicitur nec vero aliquod…
Cicero, pro Caelio
-
…, partim non credunt et a me insidias metuunt nec putant ei nummos desse posse, qui ex obsidione feneratores exemerit. omnino semissibus magna copia est ; ego autem meis rebus gestis hoc sum adsecutus, ut bonum nomen existimer…
Cicero, Epistulae ad Familiares