About Report a problem

Menu

indulgere

indulgere [CL] 1 (intr., sts. w. dat.): a to be lenient, generous (to), show kindness or favour. b to spare (i. e. not kill). a si creditor vult ~gendo a debitore ordeum accipere pro frumento Anselm Misc. 335 (cf. (v. 8a infra)); ~get ‥ natura sibi ‥ [et] suis arridet ipsa muneribus W. Malm. GR III 271; nec ullo tempore comior aut ~gendi facilior erat Ib. III 279; si eis [sc. hostibus] in pastu et in potu ~serimus Ib. IV 310.  b Christiani ‥ innumeros paganorum ‥ interemerunt, nec etati nec sexui ‥ ~tum est [cf. Baldricus Hist. Jerus. 1106B] Ord. Vit. IX 9 p. 540. 2 (intr., w. dat.): a to give free play (to one’s inclinations, desires, or sim.). b (~ere corpori, genio, or sim.) to gratify one’s body, mind, etc. (cf. 8e infra). c (w. dat. indicating thing) to gratify one’s desire (for), to favour (the use of). a quid juvat atroci tentum indulgere dolori? [cf. Verg. Aen. II 776] Alcuin SS Ebor 625; quod ‥ voluntati ~sissent proprie W. Malm. GP I 46 p. 76; provincias invasit, nec sevicie ~gere quievit G. Mon. VIII 18; rex ‥ gaudio ‥ ~sit Ib. VIII 19; [Will. II] vir desideriorum eisque ~gens semper extitit Found. Waltham 22.  b c1102 ut in alimentis sumendis corpori largius ~geam Anselm (Ep. 243) IV 153; gentem suam ventri tantum ~gentem W. Malm. GR I 11; genio ~gere dicimus quotiens voluptati operam damus Alb. Lond. DG 6. 19.  c [accipitres] non hodie plures quam multis retro seculis nidis ~gent Gir. TH I 12 p. 34. 3 (intr.) to devote oneself (to), be occupied (with an activity, usu. w. dat., sts. w. abl. or prep., or absol.; cf. 8d infra): a (w. ref. to pleasures); b (w. ref. to sleep, rest, leisure, or sim.); c (w. ref. to study or meditation); d (w. ref. to other activities). a [cum] epulis, exultationi ac fabulis ~geremus Bede CuthbP 27 p. 246; superflui potus expers esui carnium ~gebat W. Malm. GP IV 137; ceperunt ‥ fornicationi ~gere G. Mon. XII 6; ludis alearum ‥ ~gebat Ord. Vit. V 3 p. 311; arti sagitifere semper fere venandisque leporibus valde frequenter ‥ ~sistis Gir. SD 138.  b bene facis ‥ qui ‥ non somno ~gere sed vigiliis ‥ insistere maluisti Bede HE IV 23 p. 264; [rex] large quieti ~serat W. Malm. GR II 131 p. 143; ut ‥ tempore lectionis simus stabiles et quieti, nec ~geamus otio aut torpori Ailr. Serm. 19. 28.  c nec litteris ~sistis Gir. SD 32 (v. indisciplinatus 2); Neckam NR II 186 (v. degustare b); in creatoris sui laudem contemplationibus ~gere Test. Hen. V 90.  d quia ~sit pestiferis torquetur attractu morborum Anselm (Or. 9) III 31; periculoso ~gere negotio W. Malm. GP V 223 p. 376; in longissimas Norwegie provintias fuge ~sit Ib. V 259 p. 413; occasioni [l. occisioni] pecudum ~serunt G. Mon. IV 8; ad imperium ‥ ejus [sc. Merlini] ~serunt unanimiter et ‥ aggressi sunt choream deponere Ib. VIII 12; opere servili ~sit Gir. Hug. II 4 p. 121 (v. glomellus); dum super his que a singulis obsidioni conferri deberent sollicitius ~gerent Itin. Ric. VI 3; ad alia tenementa redimenda tota vigilantia ~gebat Croyl. 39; cum ‥ comes ‥ ~geret circa congreganda alimenta et manubias G. Hen. V 16 p. 114; to be besy, assidere, assiduare, ~gere CathA. 4 (intr., w. dat.): a to accede (to a request). b to allow (something) to prevail or take its course. c to allow (event) to occur, promote the occurrence (of). a dignus qui faventium votis serenus ~geas W. Malm. GR II 212 (= Id. GP IV 161).  b Edmundus ‥ concordie ~sit fedusque cum Cnutone percussit W. Malm. GR II 180 p. 217; quanquam pontifex ~gendum tempori ratus pacem pretenderet Id. GP III 100 p. 215; 1167 ~gendum est ‥ necessitati J. Sal. Ep. 228 (236) p. 438; [avis] nature ~gebat Gir. TH II 37 (v. honestas 3a).  c diro Marte, longeva pugna, magna pars estivalis diei ~gebat mortibus Ps.-Elmh. Hen. V 37 p. 95. 5 (trans., occ. intr.) to concede, allow, permit (freq. w. dat. of person): a (w. dir. obj., and corresp. pass. use); b (p. ppl. as sb. n., cf. 10 infra); c (w. ut, quod, or sim., or inf.); d (intr.); e (w. dat. denoting action permitted). a [veteribus viris] priscae legis licentia nuptiales thalamorum copulas ‥ clementer ~sit Aldh. VirgP 22; nupti qui jam conubia spernunt / ac indulta sibi scindunt retinacula luxus Id. VirgV 93; non ‥ ~getur quod licet, quia justum est; quod igitur ~gere dixit, culpam esse demonstravit [sc. Paulus I Cor. vii 6] (Responsio Papae) Bede HE I 27 p. 59; venationes, quas rex primo ~serat, ‥ prohibuit W. Malm. GR IV 319.  b 1424 nec ‥ in ~tis modestie modum debitum exercere sciat Amund. I 185 (cf. ib.: vetitis).  c c965 (11c) homini ‥ potienti ~tum est quo ‥ solamen relevationis satagat dignanter impendere cunctis CS 1139; mihi [sc. Grammaticae] quod sit ~tum litterarum formas ‥ lineare Osb. Glouc. Deriv. 3; eis ‥ ut remaneant ab ipso fuerit ‥ capitulo ‥ miserabiliter ~tum Ad. Scot QEC 1. 805A; 1191 (v. dispensative 2).  d 904 (12c) ego Eadward divina ~gente clementia Angul Saxonum rex CS 612; Frith. 332 (v. calo); quod [Egfridus] Domino vacare volenti serenus ~serit W. Malm. GR I 51; a1306 sicut [papa] aliis universitatibus ‥ nuper dicitur indulcisse FormOx I 7 (cf. ib. infra: concedat).  e Parasceue ante Pascha die ‥ venationi ~geri [? l. ~gere, v. 3a supra] presumpsit Gir. GE I 54 p. 162. 6 (trans.) to grant, bestow, confer (freq. w. dat.): a (person, or access to him); b (land, possessions); c (privilege, right, power, or sim.; also w. clause as obj.); d (pardon); e (time); f (abstr.). a Benedictus ‥ / quem Deus Ausoniae ‥ indulserat Aldh. VirgV 845; quarum devotioni se Dominus Jesus placido ~get assensu W. Malm. GR II 219; Jesus ‥ auxit gaudium totius curie sue ‥ majorem sui copiam ~gendo Ailr. Serm. 45. 15.  b †974 (13c) donaciones terrarum ‥ quas ‥ alie persone ‥ ~serant dando CS 1310 p. 637; [abbas] aliquantulum terrarum ~gens priori W. Malm. GR IV 340; c1149 eis ibidem cimiterium ~simus et consecravimus Doc. Theob. 57.  c [pudicitia] tumentem aequoris insaniam ~ta potestate compressit Aldh. VirgP 29 p. 267; [Deus homini] tantam praemii praerogativam ~sit ut eum cunctis praeponeret (Lit. Papae) Bede HE II 10 p. 101; c1086 in omnibus nemoribus meis pasnagium de monachorum porcis in perpetuum ~geo (Ch.) Ord. Vit. V 13 p. 413; rex ‥ investituram anuli et baculi ~sit in perpetuum W. Malm. GR V 417; c1183 libertates et vestras liberas consuetudines quas ‥ T. et W. vobis ~sisse noscuntur (Beverley) BBC 37; c1307 in elusionem privilegiorum a ‥ Romanis pontificibus nobis ‥ ~torum Bury St. Edm. 176; [papa] ~sit ordini nostro ut de terris nostris ‥ nullus a nobis ‥ primitias auderet exigere Meaux II 282; 1364 si ‥ a sede apostolica sit ~tum quod ‥ excommunicari non possint Deeds Balliol 573 p. 301; ? 1389 ad continenciam privilegiorum vestre societati de Hansa per nos ~torum Dip. Corr. Ric. II p. 68.  d illius culpae veniam ~sit Felix Guthl. 35 p. 112; regi petenti veniam ‥ ~sit Ord. Vit. V 16 p. 431.  e nullum risui vel supervacuis verbis tempus ~gebat Bede Cant. 1165C; †706 (12c) ~ta temporum spatia CS 117; si sic vocatus litem detractat, anni spatium ~getur Ric. Angl. Summa 41 p. 105; cui [sc. Willelmo II] breves annos credimus ~tos, quia ‥ Found. Waltham 22.  f verus ille [sol] ‥ radios suos primum ~get, id est sua praecepta, Christus Gildas EB 8; 699 (9c) nec ‥ quae a nobis ‥ recte ~ta sunt concutiantur sed ‥ custodiantur CS 99; ~ta desuper operi vestro perfectio (Lit. Papae) Bede HE II 8 p. 95; c790 (v. gratulari 1b); precipio tibi ut ejus sancte devotioni ‥ patrocinium ‥ ~geas W. Malm. GP III 103 p. 234; corpori requiem ~turus lectum peciit V. Chris. Marky. 56; 1157 ei ‥ ~te relaxationis litteras transmittatis J. Sal. Ep. 30 (41); cui ‥ sacerdotale solatium ‥ ~geas Gir. TH II 19 p. 102. 7 (trans. or intr.) to forgive, pardon (offence, crime, or sim.; freq. w. dat. of person): a (w. dir. obj. and corresp. pass. use); b (w. quod clause); c (intr.); d (w. dat. denoting offence). a illis [corvis] jam ~gens hoc peccatum V. Cuthb. III 5; 724 orare ‥ ut Deus ~geat peccata vestra Ep. Bonif. 25; cui pius indulsit quicquid commiserat in se Alcuin WillV 20. 27; si culpa levis est, ~geatur ei Lanfr. Const. 159; [non] adduci potuit ut fratris necem oranti ~geret inimico W. Malm. GP IV 142.  b ~geas [ME: for зef] mihi quod hoc tibi dixi AncrR 28.  c nolens ~gere ei qui suam uxorem polluit et postulans sibi ~geri cum ‥ Christi virginem maculaverit Bede Prov. 998; ut et tu [Deus] ‥ ~geas anime mee Anselm (Or. 19) III 74; sanctum Andream ‥ sicut ad ~gendum facilem ita ad ulciscendum terribilem W. Malm. GR II 165; explicatori primo ~gendum est Balsh. AD rec. 2 103; numquam debet homo sibi ipsi ~gere si peccat T. Chobham Praed. f. 74vb.  d ut [Deus] peccatis tuis ~geat Elmer Cant. Quer. 814B. 8 (trans., sts. w. dat.): a to remit, not exact or demand (money owed, service due, or sim.). b to spare, not take away (life). c to spare, not inflict (punishment, anger). d (animum ~ere w. dat.) to devote one’s mind or attention to. e (animum ~ere) to give free play to one’s feelings. a † c970 (12c) quicquid exinde fiscus noster ‥ sperare poterat ‥ ad integrum sit concessum atque ~tum CS 1264 p. 553; [abstinencia] si praecipiente eo [sc. abbate] injungitur, aut eo [sc. puero ministranti] ~geatur aut interim a mensa abbatis removeatur Lanfr. Const. 177; constitutum ‥ sibi vectigal ‥ ~sit Ord. Vit. XI 2 p. 163; Chr. Battle f. 48 (v. dies 8c).  b vitam ~get, qua necdum careo Abbo Edm. 8.  c his ‥ si animi tui rancorem ~seris ‥ Ord. Vit. VIII 2 p. 277; rex ‥ exitium et membrorum debilitationem obsessis ~sit Ib..  d demones ‥ quibus animum ~serat blandientibus ad scelera W. Malm. GR I 78; totum animum otio cum subjectis ~serat Ib. III 238 p. 298.  e de qua ‥ gloria ‥ facio verbum, attollo preconium, ~geo animum ‥ H. Bos. LM 1341C. 9 (pr. ppl. as adj.): a kindly, lenient, indulgent, forgiving. b (of writer’s source material) ? giving wide scope. a ~gentior in quendam amor intimatur cum dicitur ‘discipulus ille quem diligebat Jesus’ [Joh. xxi 7] Bede Cant. 1104; ~genti benignitate W. Malm. GR I 10; ~genti fovebatur hospitio Ib. IV 374 p. 435; omnia ~genti fame credere ‥ veracis historici non debet esse Ib. IV 382; ~gens parce et noli miseram flagellare (Coemgenus 43) VSH I 255.  b longum est narrare quante devotionis ‥ fuerit ‥; viderer enim ~genti materiae incumbere W. Malm. GP V 246. 10 (p. ppl. indultus as sb. n. or f.) privilege, licence, indult (cf. indulgentia 2): a (granted by pope); b (granted by king). a 1252 quod aliqui ex ~to apostolico excommunicari seu interdici nequeant (Bulla Papae) Inchaffray 73; 1256 per litteras apostolicas plenam ‥ non facientes de ~to hujusmodi mentionem (Lit. Papae) Mon. Francisc. I 611; 1273 qui ‥ in ‥ fratres, contra sedis apostolice ~tam. sentenciam excommunicacionis ‥ presumpserint promulgare (Bulla Papae) Reg. Heref. (Swinfield) 83; s1300 papa ‥ ~tum faciens omnibus vere penitentibus Trevet Ann. 377; papale ~tum ‥ suis manibus presentant Reg. Whet. I 151; 1481 privilegiis ‥, indulgentiis, gratiis et ~tis aliis domibus ‥ in genere concessis (Bulla Papae) Scot. Grey Friars II 251; s1508 pontificale ~tum André Hen. VII 114.  b 1571 dictos agentes ‥ nonnulla privilegia, immunitates, libertates, et ~ta circa mercature exercitacionem ‥ a regibus ‥ Anglie habuisse SelPlAdm II 145.

Saved

Recent